Grzybica paznokci (łac. grzybica paznokci) – inaczej mówiąc – grzybicza infekcja paznokci. Choroba może dotyczyć zarówno paznokci dłoni, jak i stóp. Przyczyną są głównie tzw. dermatofity, rzadziej – grzyby z rodzaju Candida (drożdżaki) lub pleśnie.
Zmiany zabarwienia, pogrubienie i łamliwość paznokci to objawy grzybicy, ale także innych chorób skóry i paznokci, dlatego w przypadku wykrycia takich zmian należy zgłosić się do dermatologa i wykonać badania bakteriologiczne na obecność grzybów, a także posiew.
Szacuje się, że około 50% osób, których paznokcie są szorstkie i przebarwione, cierpi na grzybicę paznokci.
Przyczyny i objawy grzybicy paznokci
Grzybica paznokci pojawia się zwykle po zakażeniu grzybem stóp. Według badań na grzybicę stóp cierpi aż 42% osób, a na grzybicę paznokci – 21%. Częściej dotyka mężczyzn (z wyjątkiem kandydozy), rzadziej dzieci, ale bardzo często osoby starsze. Choroba ta dotyka w równym stopniu wszystkie rasy.
Najczęstsze grzybice paznokci w klimacie umiarkowanym wywoływane są przez dermatofity, tj. Trichophyton rubrum (70% przypadków grzybicy paznokci), Trichophyton mentagrophytes (20% wszystkich przypadków grzybicy paznokci), Trichophyton interdigitale, Epidermophyton floccosum, Trichophyton violaceum, Microsporum gypseum, Trichophyton tonsurans, Trichophyton soudanense i Trichophyton verrucosum. Na świecie, oprócz dermatofitów i drożdżaków, notuje się coraz więcej przypadków infekcji grzybami innych odmian, a mianowicie Fusarium spp., Scopulariopsis brevicaulis, Aspergillus spp. W niektórych krajach Aspergillus spp. jest przyczyną aż do 15% przypadków chorób grzybiczych.
Możesz zarazić się grzybem, na przykład:
- w basenie,
- w saunie,
- zakładając cudze buty lub zakładając cudze skarpetki,
- korzystając z cudzego sprzętu do manicure.
- Grzyb często pojawia się między palcami.
Co to jest grzyb paznokci?
Grzyby, które pojawiły się już na skórze stóp, mogą wnikać pod skórę i paznokcie, jeśli paznokieć jest uszkodzony. Może to być rana lub zbyt krótki paznokieć. Choroby paznokci dotykają najczęściej osłabionych paznokci, a osłabienie sprzyja zwłaszcza stosowanie lakieru do paznokci i sztucznych paznokci.
Ponadto niektórzy pacjenci są predysponowani do tego typu infekcji ze względu na różne istniejące choroby. Jednym z nich są zaburzenia odporności (stany immunosupresyjne), związane np. z zakażeniem wirusem HIV lub długotrwałym leczeniem lekami immunosupresyjnymi po przeszczepieniu narządu, czy też z niektórymi chorobami autoimmunologicznymi.
Kolejną grupą problemów związanych ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia grzybicy paznokci są zaburzenia hormonalne (choroba lub zespół Cushinga, niedoczynność tarczycy i inne). Choroba ta występuje częściej w przypadku chorób metabolicznych, np. cukrzycy, która jest chorobą sprzyjającą różnym infekcjom, nie tylko grzybiczym.
Grzybica częściej występuje u osób otyłych, cierpiących na anemię (niedokrwistość), zaburzenia w obrębie układu krążenia powodujące niedokrwienie płytki paznokciowej, a także u pacjentów cierpiących na zaburzenia żołądkowo-jelitowe.
Grzybica paznokci często dotyka pacjentów leczonych chemioterapią na nowotwory złośliwe, przyjmujących antybiotyki (zwłaszcza bez towarzyszącego przyjmowania probiotyków), a także u pacjentów, którzy z różnych powodów przyjmują leki steroidowe znane z działania immunosupresyjnego, czyli zaburzającego funkcjonowanie układu odpornościowego.
Istnieją cztery główne rodzaje grzybów paznokci, niezależnie od tego, która część paznokcia jest dotknięta. Najczęstszy rodzaj grzybów atakuje dalszą (dalszą) część paznokcia, w tym płytkę nadpaznokciową, czyli skórę znajdującą się z przodu, pod płytką paznokcia.
Objawy grzyba paznokci
Co ciekawe, grzybica paznokci może początkowo przebiegać bezobjawowo; w takich przypadkach następuje jedynie zwiększona łamliwość i niewielka zmiana koloru płytki paznokcia. Dopiero po pewnym czasie zaczynają pojawiać się charakterystyczne, wyraźne zmiany w wyglądzie paznokcia.
Objawy grzybicy paznokci to przede wszystkim zmiany w paznokciach, zwłaszcza w początkowej fazie rozwoju choroby. Pierwsze zmiany pojawiają się zazwyczaj na wolnym brzegu (przodzie) płytki paznokcia lub po bokach.
W miarę dalszego rozwoju grzyba paznokci może on również powodować problemy z aktywnością fizyczną (np. ćwiczeniami), a nawet z chodzeniem i staniem. Pacjenci skarżą się wówczas na parestezje (drętwienie), ból, dyskomfort i utratę sprawności fizycznej. Charakterystyczne zmiany w obrębie paznokci podczas grzybicy obejmują:
- zmiany koloru – paznokcie stają się białe, żółte, brązowe, zielonkawe,
- łuszczenie się i rozwarstwianie płytki paznokcia, znacznie zwiększona łamliwość,
- falowanie płytki paznokciowej,
- pogrubienie płytki paznokcia będące objawem nadmiernego rogowacenia,
- nieprzyjemny zapach stóp.
Grzyb może objawiać się różnymi objawami. Dwóch różnych pacjentów zakażonych tym samym rodzajem grzyba może doświadczyć różnych zmian na paznokciach.
Grzybica paznokci może mieć nieco charakterystyczny charakter. Może to być spowodowane tzw. grzyby pleśniowe. Ta postać grzyba często występuje u osób starszych i wiąże się z zaburzeniami ukrwienia paznokcia (zaburzenia troficzne). Płytki paznokci kciuków pogrubiają się, deformują, nabierają żółto-zielonkawego zabarwienia, a pod płytkami obserwuje się znaczne zgrubienie naskórka. Z reguły bez leczenia grzyb paznokci utrzymuje się przez wiele lat. Niestety, nawet przy właściwym i długotrwałym leczeniu choroba ta może nawrócić.
Powyższe objawy zwykle wskazują na grzybicę. Oprócz charakterystycznego wyglądu paznokci, w rozpoznaniu grzybicy paznokci może pomóc wykrycie grzybicy na skórze stóp i dłoni, która zwykle towarzyszy grzybicy paznokci. Jednak diagnoza nie zawsze jest oczywista.
W niektórych przypadkach może być konieczna dodatkowa analiza laboratoryjna. Lekarz pobiera próbkę i bada ją pod mikroskopem. Kolejnym badaniem pomocniczym w diagnostyce grzybicy paznokci jest posiew posiewu grzybów. Dzięki temu możliwe jest określenie ich rodzaju oraz zbadanie wrażliwości na konkretne leki.
Jeśli lekarz podejrzewa u danego pacjenta grzybicę paznokci, powinien wziąć pod uwagę także inne choroby, które mogą mieć podobny obraz, a mianowicie:
- łuszczyca paznokci – może wyglądać podobnie, jednak charakterystyczną różnicą tej choroby jest to, że często atakuje wszystkie paznokcie, symetrycznie; ponadto łuszczycy zwykle towarzyszą typowe zmiany skórne;
- pleśniawka (lub kandydoza) paznokci to inny rodzaj grzyba paznokci, w przeciwieństwie do klasycznego, związanego z infekcją dermatofitem; charakteryzuje się pojawieniem się ropnej wydzieliny spod fałdów paznokci, a także bólem;
- zmiany troficzne spowodowane zaburzeniami ukrwienia płytki paznokcia; zwykle zaczynają się w bliższej części płytki (to znaczy u jej podstawy);
- liszaj płaski to choroba charakteryzująca się pojawieniem się grudek (zmian) na skórze i błonach śluzowych, których jednoczesna obecność z reguły ułatwia odróżnienie porostu od grzyba; Płytka paznokcia z porostem ma charakterystyczne podłużne pofałdowanie.
Po naciśnięciu pojawia się ropna zawartość. Jeżeli zmiany drożdżakowe nie ustępują przez dłuższy czas, płytka paznokcia staje się szaro-żółto-brązowa, traci połysk, staje się szorstka i łuszcząca się.
Kandydozę płytek i wyrostków paznokciowych należy odróżnić od przestępstwa, czyli infekcji bakteryjnej, która różni się przede wszystkim tym, że ogranicza się tylko do jednego palca i jest bardziej ostra, z większym bólem. Ponadto kandydozę można pomylić ze „zwykłym” grzybem paznokci i łuszczycą paznokci.
W celu ostatecznej diagnozy pleśniawki konieczne jest wykonanie posiewu (posiewu grzyba Candida). Grzybów z tej rodziny nie da się rozpoznać po bezpośrednim przygotowaniu, czyli badaniu wydzieliny pobranej z bolącego miejsca, bez posiewu.
Na zakończenie omówienia objawów grzybicy paznokci warto przypomnieć problemy psychiczne, z jakimi mogą się spotkać pacjenci cierpiący na tę chorobę. Należą do nich obniżone poczucie własnej wartości i pogorszenie kontaktów społecznych. Problemy te mogą szczególnie dotyczyć osób, których paznokcie są dotknięte grzybem.
Metody leczenia grzybicy paznokci
Leczenie grzyba paznokci jest obowiązkowe. Brak leczenia grzybicy paznokci prowadzi do przewlekłego i postępującego przebiegu choroby. Nie może nastąpić samoistne wyzdrowienie. Dlatego też, jeśli w okolicy paznokci dłoni lub stóp pojawią się podejrzane zmiany, należy udać się do dermatologa.
Nawet jeśli okaże się, że przyczyną schorzenia nie jest infekcja grzybicza, jedynie dermatolog będzie w stanie określić, na jaką chorobę cierpi pacjent.
Niestety leczenie omawianej choroby jest trudne i nie zawsze skuteczne. Dzieje się tak dlatego, że sfrustrowany pacjent po prostu przestaje brać przepisane mu leki. Aby leczenie było skuteczne, musi trwać kilka miesięcy, nawet po ustąpieniu objawów.
W początkowej fazie grzybicy, gdy zmiany na paznokciach są jeszcze niewielkie, wystarczy maść grzybobójcza. W przypadku zaawansowanego grzyba stosuje się zwykle środki doustne. Nawroty grzybicy są dość częste, dlatego po wyzdrowieniu należy stosować się do zaleceń dermatologa i dbać o higienę stóp. Wielu pacjentów odmawia leczenia natychmiast po ustąpieniu objawów, co jest błędem, ponieważ może prowadzić do nawrotu choroby i konieczności rozpoczynania leczenia od nowa.
Leczenie grzyba paznokci w domu jest zwykle nieskuteczne.
Zmiany w paznokciach powinny zostać zbadane przez dermatologa. To, co możesz zrobić samodzielnie, aby pomóc w terapii, to przestrzeganie właściwej higieny stóp, dokładne mycie i suszenie stóp, nie obcinanie paznokci zbyt krótko i nie udostępnianie innym sprzętu do manicure, ręczników, skarpetek ani butów.
Ogólnie rzecz biorąc, leczenie grzybicy paznokci zależy od rodzaju infekcji, rodzaju klinicznego choroby, liczby zakażonych paznokci i stopnia uszkodzenia płytek. W niektórych przypadkach konieczne jest leczenie ogólnoustrojowe środkami doustnymi. Czasami wystarczające jest leczenie miejscowe, czyli maści i kremy. Niewątpliwie połączenie leczenia ogólnoustrojowego i miejscowego poprawia skuteczność terapii grzybicy paznokci. Niestety, nawet przy stosowaniu najnowocześniejszych leków, odsetek nawrotów grzybicy paznokci pozostaje wysoki. W przyszłości w leczeniu tej choroby możliwe będzie zastosowanie terapii fotodynamicznej i laserowej.
Skuteczne leki do leczenia grzyba paznokci
Miejscowe środki bez leków doustnych należy stosować jedynie w przypadkach, gdy zmiana zajmuje mniej niż połowę dalszej (dalszej) części płytki paznokciowej, a także wtedy, gdy pacjent źle toleruje leczenie systemowe. Są to rzadkie przypadki – z reguły leczenie miejscowe niestety nie wystarczy.
Z reguły lokalne środki stosowane jako jedyne leczenie grzyba paznokci nie są w stanie go całkowicie wyleczyć, ponieważ nie wnikają wystarczająco głęboko w płytkę.
Co prawda wierzono, że roztwory wnikają we wszystkie warstwy paznokcia, jednak stosowane w monoterapii (jako jedyny lek) pozostają nieskuteczne. Jednakże leki te można stosować jako terapię „uzupełniającą”, jako dodatek do leku doustnego lub jako środek zapobiegawczy w przypadku nawrotów choroby u pacjentów, którzy wcześniej leczyli grzybicę paznokci lekami ogólnoustrojowymi (doustnymi).
Leki stosowane w leczeniu grzybicy paznokci
W przypadku grzybicy paznokci prawie zawsze konieczne jest leczenie doustne. Najnowsza generacja doustnych leków przeciwgrzybiczych zastąpiła ostatnio poprzednie generacje w leczeniu grzybicy paznokci. Skuteczność nowych produktów polega na ich zdolności do wnikania w głąb płytki paznokcia już w ciągu kilku dni od rozpoczęcia kuracji.
Dzięki ich zastosowaniu możliwe jest skrócenie czasu trwania terapii, przy jednoczesnym osiągnięciu większego odsetka wyzdrowień i mniejszej liczby skutków ubocznych.
W przypadku terapii tymi środkami pacjentki powinny uzbroić się w cierpliwość i spokojnie poczekać, aż po zakończeniu leczenia odrośnie zdrowy paznokieć. Może to trwać przez jakiś czas.
Usuwanie grzyba paznokci
Za rozwiązanie problemu uważa się również usuwanie paznokci dotkniętych grzybem. W przypadku grzybicy paznokci można zastosować leczenie chirurgiczne. Mówimy tutaj o mechanicznym lub chemicznym usunięciu zakażonej płytki paznokcia. Chemiczne usunięcie płytki możliwe jest przy użyciu 40-50% roztworu mocznika. Jest to metoda bezbolesna i skuteczna w przypadkach, gdy paznokieć jest bardzo gruby.
Usunięcie płytki paznokcia należy rozważyć jako leczenie wspomagające u pacjentów leczonych doustnie. Połączenie leczenia doustnego, miejscowego (smarowanie) i interwencji chirurgicznej daje większy procent wyleczenia, a jednocześnie jest najskuteczniejszą i najtańszą opcją (minimalna liczba nawrotów, krótkotrwałe leczenie).
Podczas leczenia grzybicy paznokci nie ma konieczności ograniczania szeroko rozumianej aktywności, zaleca się jednak unikanie miejsc, w których może dojść do zakażenia, np. basenów publicznych.